วันจันทร์ที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2554

From PPT slide : บทที่ 1 ความหมายของภูมิศาสตร์กายภาพ

บทที่ 1 ความหมายของภูมิศาสตร์กายภาพ
พจนานุกรมศัพทภูมิศาสตร์ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2523
วิชาที่ศึกษาถึงความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติกับทางสังคมที่ปรากฏอยู่ในดินแดนต่าง ๆ ของโลก การศึกษาวิชาภูมิศาสตร์แผนใหม่ต้องศึกษาอย่างมีเหตุผลโดยอาศัยหลักเกณฑ์ทางภูมิศาสตร์หรือหลักเกณฑ์สถิติข้อเท็จจริงจากวิชาในแขนงที่เกี่ยวข้องกันมาพิจารณาอย่างรอบคอบ


ภูมิศาสตร์ เป็นเรื่องราวการบรรยายหรือพรรณาเกี่ยวกับโลก ในปี ค.ศ. 1950 คณะกรรมการอภิธานศัพท์ภูมิศาสตร์ของอังกฤษ ได้ให้ความหมายภูมิศาสตร์ ว่า เป็นศาสตร์ที่บรรยายเกี่ยวกับเปลือกโลก ในแง่ความแตกต่าง หรือความสัมพันธ์ของพื้นที่ต่าง ๆ
พจนานุกรมอเมริกันได้กล่าวว่า ภูมิศาสตร์เป็นศาสตร์เกี่ยวกับความแตกต่างของพื้นผิวโลกในแง่ของลักษณะเด่น การกำหนดและ ความสัมพันธ์ระหว่างสารประกอบของโลก
พจนานุกรมอังกฤษ-ไทย ได้ให้ความหมาย ภูมิศาสตร์ไว้ว่า เป็นศาสตร์เกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสิ่งแวดล้อม


ภูมิศาสตร์กายภาพเป็นสาขาหนึ่งของภูมิศาสตร์ที่มุ่งศึกษาถึงระบบสิ่งแวดล้อมธรรมชาติรอบตัวเรา การศึกษาภูมิศาสตร์กายภาพเป็นการศึกษาองค์รวมทางธรรมชาติ
ภูมิศาสตร์จึงเป็นศาสตร์ที่มีความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ กับมิติสัมพันธ์ แบ่งเป็น 2 ประเภทคือ
ภูมิศาสตร์กายภาพ ได้แก่ ภูมิประเทศ ภูมิอากาศ ทรัพยากรธรรมชาติ
ภูมิศาสตร์ภูมิภาค ได้แก่ ภูมิศาสตร์เศรษฐกิจ การเมือง วัฒนธรรม
แนวทางศึกษาวิชาภูมิศาสตร์กายภาพ
แนววิทยาศาสตร์เกี่ยวกับโลก (Earth science) บรรยากาศ (Atmosphere) อุทกภาค (Hydrosphere) ธรณี (Lithosphere) ชีวมวล (Biosphere)
มนุษย์กับสิ่งแวดล้อม (Man and Environment) ศึกษาบทบาทของมนุษย์ผู้ที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงธรรมชาติ เน้นการใช้ประโยชน์จากธรรมชาติของมนุษย์ ผลกระทบสิ่งแวดล้อมจากการกระทำของมนุษย์
การจัดการพื้นที่ (Space management) เกิดจากแนววิทยาศาสตร์เกี่ยวกับโลก + มนุษย์กับสิ่งแวดล้อม = นิเวศวิทยาทางวัฒนธรรม (Cultural ecology)
จุดประสงค์ในการศึกษาภูมิศาสตร์กายภาพ
ภาคบรรยากาศ ก๊าชที่ห่อหุ้มโลก
อทุกภาค น้ำบนพื้นผิวโลก
ธรณีภาค ส่วนประกอบของโลกที่เป็นของแข็ง
ชีวภาค สิ่งมีชีวิตทุกชนิดบนโลก
จุดประสงค์ของการเรียนภูมิศาสตร์กายภาพเพื่อศึกษาระบบของสิ่งแวดล้อมของมนุษย์ซึ่งประกอบด้วยปฏิสัมพันธ์ของ 4 องค์ประกอบ
ความสัมพันธ์ระหว่างภูมิศาสตร์กายภาพกับสาขาอื่น
สาขาวิชาภูมิศาสตร์แขนงต่าง ๆ
การศึกษาวิชาภูมิศาสตร์ในปัจจุบัน แบ่งตามลักษณะเนื้อหาความรู้ได้ 4 สาขา ดังนี้
- ภูมิศาสตร์ภูมิภาค
- ภูมิศาสตร์กายภาพ
- ภูมิศาสตร์มนุษย์
- เทคนิคทางภูมิศาสตร์
ภูมิศาสตร์ภูมิภาค
เน้นศึกษาภูมิศาสตร์ของแต่ละพื้นที่ ทั้งในระดับทวีปหรือระดับภูมิภาคของโลก
เทคนิคในการศึกษาภูมิศาสตร์มนุษย์
ศึกษาจากแผนที่ชุดที่มีผู้จัดทำไว้แล้ว และค้นคว้าข้อมูลจากเครือข่ายอินเตอร์เน็ต เพื่อให้ได้ข้อมูลที่ใหม่และทันสมัย
เทคนิคในการศึกษาภูมิศาสตร์ภูมิภาค
- เครื่องมือทางภูมิศาสตร์ ได้แก่ ลูกโลก แผนที่ชุดหรือแผนที่เล่ม (Atlas) เป็นต้น
- ทัศนศึกษาหรือสำรวจภาคสนามในพื้นที่จริง

เทคนิคทางภูมิศาสตร์
เทคนิคทางภูมิศาสตร์ เน้นศึกษาการใช้เครื่องมือและ เทคโนโลยีทางภูมิศาสตร์ เช่น การอ่านและเขียนแผนที่ การแปลความหมายรูปถายทางอากาศ การใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์เพื่อวิเคราะห์ภาพจากดาวเทียม การจัดเก็บ และวิเคราะห์ข้อมูลสารสนเทศทางภูมิศาสตร์ เป็นต้น
การศึกษาเทคนิคทางภูมิศาสตร์ให้ได้ผล ต้องใช้ความรู้ในเทคโนโลยีด้านคอมพิวเตอร์การใชระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) และการออกภาคสนามเพื่อสำรวจข้อมูลในพื้นที่ เป็นต้น
วิธีการทางภูมิศาสตร์ เพื่อศึกษาวิชาภูมิศาสตร์ให้ประสบผลสำเร็จ
ใช้วิธีการทางภูมิศาสตร์
 การออกภาคสนาม
 การสัมภาษณ์
 การวิจัย
 การสัมมนา
 การทำงานของระบบ “รีโมทเซนซิ่ง” (Remote Sensing)
การออกภาคสนาม / สำรวจ (Survey)
ผู้ศึกษาได้เห็นสภาพจริงของพื้นที่และได้ศึกษาสภาพปรากฏการณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้นจริง
ผู้ศึกษาได้ศึกษา “เชิงเปรียบเทียบ” เพื่อผลสัมฤทธิ์ในการเรียนรู้
 การสัมภาษณ์ (Interview)
การสัมภาษณ์ เป็นการเก็บข้อมูลภาคสนามอีกวิธีหนึ่งที่เรียกว่า “งานสนาม”
- ผู้สัมภาษณ์ต้องมีความรับผิดชอบต่อหน้าที่
- ต้องเป็นบุคคลในท้องถิ่นที่มีความรู้ตามหัวเรื่อง
เครื่องมือที่ใช้ในในการสัมภาษณ์ มี 2 ชนิด คือ
(1) แบบสัมภาษณ์
(2) แบบสอบถาม
การวิจัย (Research)
การวิจัย คือ การศึกษาค้นคว้าหาคำตอบจากปัญหาที่เกิดขึ้นในสภาพจริง
ความสำคัญของการวิจัย คือ ผลการวิจัยจะต้องเกิดองค์ความรู้ใหม่เพื่อเป็นประโยชน์ต่อสังคม
สาระสำคัญ 4 ประการ
(1) เหตุผล หรือความสำคัญของการวิจัย
(2) วัตถุประสงค์
(3) วิธีดำเนินการ
(4) ประโยชน์ที่ได้รับ
การสัมมนา (Seminar)
การสัมมนา คือ การระดมความคิดหรือมันสมองจากบุคคลฝ่ายต่างๆ เพื่อให้ได้ข้อมูล หรือคำตอบตามหัวข้อที่กำหนด โดยทั่วไปจะต้องมีผู้เข้าร่วมสัมมนาอย่างน้อย 3 คน โดยมีผู้ควบคุมใหสมาชิกพูดอภิปรายเสนอข้อมูลและความคิดเห็นภายนอกในขอบเขต
การทำงานของรีโมตเซนซิ่ง
ความหมายของ “รีโมตเซนซิ่ง” (Remote Sensing) เช่น การบันทึกภาพจากดาวเทียม เป็นต้น
ความหมายของระบบ “รีโมตเซนซิ่ง” สรุปได้ 2 ประการ คือ
(1) การบันทึกข้อมูลของวัตถุหรือพื้นที่เป้าหมายที่อยู่ห่างไกล โดยใช้คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า เป็นสื่อทำให้เกิดภาพ
(2) การวิเคราะห์และแปลความหมายของภาพ
ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์
“ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์” (Geographical Information System : GIS) คือ ระบบการรวบรวม จัด เก็บ และวิเคราะห์ข้อมูลทางภูมิศาสตร์
องค์ประกอบของระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ มี 2 ประการ คือ
- คอมพิวเตอร์ฮาร์ดแวร์ หรือระบบฮาร์ดแวร์ (Hardwares)
- คอมพิวเตอร์ซอฟต์แวร์ หรือระบบซอฟต์แวร์ (Softwares)
การนำระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ GIS
งานด้านป่าไม้ กรมป่าไม้ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ฯ ได้นำระบบ GIS มาใช้เพื่อประโยชน์โดยลำดับ ดังนี้
(1) นำข้อมูลภาพถ่ายการสำรวจพื้นที่ป่าไม้ทั่วประเทศจากดาวเทียมแลนด์แซต
(2) ใช้ภาพจากดาวเทียมแลนด์แซตศึกษาสภาพความเปลี่ยนแปลงของพื้นที่ป่าชายเลนของประเทศไทย

การนำระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ GIS
งานด้านการใช้ที่ดินเพื่อปราบปรามยาเสพติด โดยสำนักงานคณะกรรมการป้องกัน และปราบปรามยาเสพติด (ป.ป.ส.) กระทรวงยุติธรรม ได้นำระบบ GIS มาผสมผสานกบเทคโนโลยีการรีโมตเซนซิ่ง (Remote Sensing) และการใช้สัญญาณดาวเทียมกำหนดตำแหน่งบนโลก (GPS)
การนำระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ GIS
งานด้านป้องกันภัยธรรมชาติ
(1) ศึกษากรณีการเกิดภัยธรรมชาติจากดินถล่มและน้ำท่วมฉับพลัน
(2) ศึกษากรณีการเกิดไฟไหม้ป่า โดยใช้ข้อมูล GIS ของกรมป่าไม้ พ.ศ. 2545 ร่วมกับการรีโมตเซนซิ่ง ทำให้พบว่าสาเหตุการเกิดไฟไหม้ป่าส่วนใหญ่เกิดจากกิจกรรมต่างๆ ของมนุษย์